Budowa europejskiej sieci TENT do 2030 r. nierealna

Kluczowe projekty transportowe, których celem jest łączenie ludzi i towarów w całej Unii Europejskiej, są znacząco opóźnione i nierealne do ukończenia w 2030 roku. I to pomimo zainwestowania 15,3 mld euro z funduszy UE od 2020 r. Wynika tak z najnowszego raportu Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO).

Ustawodawstwo UE, mające na celu usprawnienie sieci transportowych, czyli stworzenie Transeuropejskiej Sieci Transportowej (TEN-T), zostało przyjęte w 2013 r., ale napotkało poważne trudności, najpierw z powodu pandemii COVID-19, a następnie pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, która doprowadziła do gwałtownego wzrostu cen energii i budownictwa.

Audytorzy UE piszą, że osiem megaprojektów ocenionych wcześniej w 2020 r., a także w najnowszym raporcie, odnotowało łączny rzeczywisty wzrost kosztów o 47% w porównaniu z pierwotnymi szacunkami. Dane z 2025 r. pokazują, że koszty wzrosły jeszcze bardziej, przekraczając 82%, przy czym dwa spośród skontrolowanych projektów najbardziej przyczyniły się do tak drastycznej różnicy w kosztach: Rail Baltica , mająca na celu integrację państw bałtyckich z europejską siecią kolejową, oraz linia kolejowa Lyon-Turyn , mająca na celu połączenie włoskich i francuskich sieci kolei dużych prędkości.

Jak czytamy w raporcie, nadzór organu wykonawczego UE nad ukończeniem korytarzy sieci bazowej przez państwa członkowskie „pozostał zdystansowany”, argumentując, że Komisja powinna była działać bardziej proaktywnie w świetle raportu Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z 2020 r., który wskazał na poważne opóźnienia, wzrost kosztów i słabości nadzoru sprawowanego przez Komisję. – Przedstawiliśmy Komisji również zestaw zaleceń mających na celu usprawnienie zarządzania finansami w zakresie dofinansowania UE przeznaczonego na megaprojekty – czytamy w raporcie ETO.

Bez TENT trudniejszy cel klimatyczny

Niepowodzenie w realizacji sieci TEN-T poważnie podważa cele UE na rok 2030, ponieważ transport jest kluczowy dla europejskiej gospodarki i osiągnięcia również celów klimatycznych. Opóźnienia w rozwoju kolei, dróg wodnych i zielonej infrastruktury utrzymują wysoki poziom emisji, zagrażając celowi UE, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. Ponadto rozdrobniony i nieefektywny transport nieuchronnie doprowadzi do wyższych kosztów dla przedsiębiorstw i konsumentów oraz ograniczy możliwości handlowe w UE.

Mimo że w ostatnich latach tendencja wzrostowa uległa spowolnieniu, jak twierdzą audytorzy UE, koszty budowy Kanału Sekwana–Północna Europa wzrosły łącznie trzykrotnie od momentu rozpoczęcia projektu. – Sztandarowe korytarze transportowe UE mają przekształcić Europę, zbliżając ludzi do siebie i ułatwiając działalność gospodarczą – powiedziała Annemie Turtelboom, członkini Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, która przygotowała raport. – Jednakże choć minęły już trzy dekady od zaprojektowania większości z nich, wciąż jesteśmy daleko od zakończenia tych projektów i od osiągnięcia zamierzonych usprawnień w przepływie pasażerów i towarów w całej Europie – podsumowała.

Siedemnaście lat opóźnienia

Audytorzy UE w swoim najnowszym raporcie ocenili osiem dużych projektów. Wśród nich znajdują się cztery linie kolejowe: Rail Baltica , Lyon-Turyn , tunel pod przełęczą Brenner i Baskijska Trasa Y, a także jeden szlak wodny Sekwana-Skalda, jedna autostrada A1 w Rumunii oraz dwa połączenia multimodalne – drogowo-kolejowe połączenie Fehmarn Belt i połączenie kolejowe E59 z portami w Polsce. W te megaprojekty bezpośrednio zaangażowanych jest 13 krajów UE: Belgia, Dania, Niemcy, Estonia, Hiszpania , Francja, Włochy, Łotwa, Litwa, Austria, Polska, Rumunia i Finlandia.

– Wniosek jest jednoznaczny: cel ukończenia unijnej sieci bazowej TEN-T na rok 2030 niewątpliwie zostanie nieosiągnięty – stwierdzili audytorzy.

W raporcie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z 2020 r. dotyczącym wdrażania TEN-T odnotowano średnie opóźnienie wynosiło 11 lat względem pierwotnych terminów. Raport z 2025 r. ujawnia, że sytuacja uległa pogorszeniu, a średnie opóźnienie w pięciu ocenianych projektach wyniosło 17 lat.

Baskijska linia kolejowa Y, która według pierwotnego harmonogramu miała zostać oddana do użytku w 2010 r., a według zaktualizowanego planu z 2020 r. – w 2023 r., ma być gotowa najwcześniej w 2030 r. Otwarcie połączenia kolejowego Lyon-Turyn prognozuje się obecnie na rok 2033, a nie na rok 2015, jak pierwotnie zakładano. Otwarcie tunelu pod przełęczą Brenner spodziewane jest najwcześniej w 2032 roku, a nie w 2016 roku. Tymczasem otwarcie Kanału Północ Europy-Sekwana pierwotnie planowano na 2010 r., ale przesunięto je na 2028 r. Obecnie uważa się, że bardziej prawdopodobna jest data 2032 r.

Sieć TEN-T została zaproponowana na początku lat 90. XX wieku w ramach wysiłków UE na rzecz wzmocnienia rynku wewnętrznego i poprawy łączności między państwami członkowskimi. Jej wstępne wytyczne przyjęto w 1996 roku, koncentrując się na liście priorytetowych projektów, głównie dotyczących dużej infrastruktury transgranicznej. Z czasem polityka ewoluowała, aby wyeliminować luki, wąskie gardła i fragmentację techniczną, zwłaszcza w sektorze kolejowym, śródlądowym transporcie wodnym, portach i inteligentnych systemach transportowych. W 2013 roku przeprowadzono gruntowną reformę, wprowadzając dwupoziomową strukturę, definiując trasy, które mają zostać ukończone do 2030 roku, oraz bardziej kompleksową trasę, która ma zostać ukończona do 2050 roku.